GANNDE KESE: Pulaar naatii e yamre Unicode 1.8 CLDR (Common Locale Data Repository)

By Ibraahiima SAAR, on 02-06-2010 21:49

Views : 11924    

Favoured : None

Published in : News, Dernière news

Code ff pulaarKo go'o e daartol ɗemngal men pulaar naatneede e resorde humpito ɗemɗe winndere wiyeteende CLDR  (Common Locale Data Repository) nde fedde Unicode hesɗitinta hitaande kala! Ko e ndeen resorde kala gollotooɓe masiŋaaji ngaanndi ɓamata humpito toɗɗiiɗo ɗemɗe ngam yaltinde ɗee ɗemɗe e tafirɗe (topirɗe). Ko eɓɓannde nde ANLoc yuɓɓini e ballondiral laamu Kanadaa. Golle ɗee puɗɗi ko e lewru Yarkomaa 2009, ko jooni njeñcudi ndii bayyinaa.

Hol ko woni Unicode? Unicode ko tuugnorgal nanondiragal hakkunde huutortooɓe ɗemɗe e nder masiŋaaji loowɗi gannde kese ngam alkulal kala goodngal tawa masiŋaaji fof ena keftina sabu mum jogaade tonngoode heeriide. Unicode ko ɓamtaare mawnde wonande woottiɗinde jaltingol binndi e masiŋaaji sabu ko kañum lomtii ko wiyetenoo "dokkol kelle" (code page). Hade feere Unicode nanondireede, ɗemngal fof, walla ɗemɗe ɓadondirɗe fof njoginoo ko "dokkol' mum'en keeringol. Ngol dokkol fawii ko e tuugnorgal ASCII (American Standard Code for Information Interchange) woni denndaangal kuule kuutorteeɗe ngam winndude ɗemngal engeleere. Caggal ɗum ASCII yaajtinaa ngam yaltinde caltuɗi ɗe ɗemɗe goɗɗe keerorii. Yeru dokkol ISO-ISO 8859-1 huutortee ngam yaltinde alkule yoga e ɗemɗe hirnaange Orop wano farayseere walla doccere (allemand/deutsche). Kono dokkol ASCII ena waɗi ella mawɗo: kala nde ngummi-ɗaa e winndude ɗemgal keeringal pay-ɗaa e goɗngal, binndi ɗii njaaɓondiraani. Ko ɗum waɗnoo hello dokkaango e ASCII keeriiɗo waawaa yaltinde alkule dokkaaɗe e ko wonaa ASCII. Ko ɗum waɗnoo so neɗɗoo neldii alkule e Enternet horoo yaltinde no fotiri sabu dokkule ɗee njiidaa.
Hol ko woni dokkol?
Dokkol ko doggol limtooje biineeje (teelal biinere) kuutortooɗe diiñol 2 (base 2). Ɗum firti e ganndal nganndi ko limtooje ɗee ɗiɗi tan kuutortee ngam wostondirde e ngaanndi humpito: limtoore (1) e limtoore (0). Limtooje ɗee ɗiɗi so ndentii (01) mbiyetee ko bitte (teelal bitere). Ngam yaltinde alkulal e dokkol ASCII, bitte jeeɗiɗi kuutortenoo (yeru 1010111 ko alkulal "W"). E nder tuugnorgal ASCII, alkule 128 ena cifaa heen, limooje majje ko 0 haa 127. Kono masiŋaaji ngaanndi hannde kuutortoo ko bitte 8 ngam yaltinde alkulal. Hol ko addi ɗum? Waɗi noon ko alkule 128 ko ɗemɗe leyɗeele gadiiɗe e gannde ɗee tan kuuri. Ɗemɗe goɗɗe ɗee ngalaa heen. Kadi hakkunde ɗee ɗemɗe, gostondiral woodaano sabu dokkule ɗee jaaɓondiraani (nanondirtaa). Ngati, nde ganndal fuɗɗii yaajde, ɗemɗe kese njiɗii naatneede e gannde Ngaandi, tawaa ASCII yonataa. Ko ndeen miijo ɓeydude e dokkol alkulal fof bitere ɓamaa. Ɗo huutortenoo bitte jeeɗiɗi (7 bit) ngam sifaade alkule, bitte jeetati (8 bit) mbaɗti huutoreede. Ko ɗum waɗi alkule kaaɗnooɗe e 128 njaajtinaa haa keɓi 255.
Peeje keeraniiɗe ɗemngal gootal fof mbaawaa huutoreede e ɗemɗe goɗɗe! Ndeke sokla woottiɗinde dokkule ɗee waɗi Unicode (uni=gootol + code =dokkol) soseede. Ko ndeen, yeru, dokkol JIL (Japanese Industrial Standard) naatinaa heen ngam sifaade alkule Sapoo (Japan), yanti heen alkule ujunnaaje kuurɗe ɗemɗe keewɗe hannde.
Pulaar heɓii hannde fartaŋŋe naatneede e Unicode. Ko ñalnde 17 MBooy 2010 Consortium Unicode (Dentital Unicode) habri wonde yamre mum 1.8 yaltii. E ndee yamre, ɗemɗe keewɗe ɗe ngalaano e Unicode naattii heen, wano Pulaar/fulfulde (ff). Ndee yamre Unicode ena ɓeydaa e mum hakke 22% humpito e yerondireede e yamre ɓennunde ndee. Ena teskini e jaltugol ndee yamre ballondiral hakkunde Unicode e ANLoc (African Network for Localization) dental toppitiingal nokkuɗinde gannde kese kumpitirɗe (TIC). Ko laamu Kanadaa huuri fere eɓɓannde ndee fof waɗi e ɗowgu CRDI (Centre de Recherches pour le Développement International) ngam wallude leyɗeele Afrik to baŋnge wiɗto. Woni fayndaare ANLoc ko naatnude ɗemɗe Afrik e gannde kese tugnaade e kuutorgol ɗemɗe ɗee e nder topirɗe (programs).
E wallondirde e Afrigen, ANLoc siynii eɓɓannde mum naatnude ɗemɗe keewɗe e gannde gaanndi. Pulaar/fulfulde (ff) wontii hannde gootal e ɗemɗe baawɗe naatneede e kala masiŋ kuutortooɗo gannde kese wano cinnde, IPone, IPad, Windows, Linux e kuutorɗe goɗɗe ɗe en mbaawaa limtude. Ko to Unicode feewnooɓe ɗeen kuutorɗe keɓata humpito heeroriingo ɗemngal kala ngam naatnude ɗum e kuutorɗe mum'en. So Microsoft, Samsung, walla Apple paamii keewal fulɓe ena waɗani-ɗum'en nafoore, haawnaaki jooni njiyen kuutorɗe njalta ena loowaa pulaar haa timmi... Mbiyen Aamiin...

Kuɗol Ibraahiima Saar

kelmeendi [pulaar/français/English]

biinere: binaire (binary)
bitere: bit (bit)
bitte: bits (bits)
diiñol: base [arithmétique] (base)
dokkaade: coder ([en]code)
dokkol: code (code)
jaaɓondiral: compatibilité
limtooje: chiffres (digits)
tafirɗe: logiciels (software)
resorde: référentiel (repository)
yamre: version

Last update: 02-06-2010 22:10

Keywords : pulaar, fulfulde, unicode, anloc, acalan, norme ascii, système binaire
Vos commentaires (jowe mon) Citer cet article (Jubbu e winndannde ndee) Favoris (Ɓurɗe labeede) Imprimer (Winndito) Envoyer à un ami (Neldu sehil maa) Envoi sur De.li.cious (Danndu e De.li.cious Articles similaires (Binndanɗe nanduɗe heen) JOKKU TARO...
PDF
 
RocketTheme Joomla Templates
Copyright © 2017 FULA LOCALIZATION PORTAL. Tous droits réservés.
Joomla! est un logiciel libre sous licence GNU/GPL.